6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre sendikalar, “İşçilerin veya işverenlerin çalışma ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak
ve çıkarlarını korumak ve geliştirmek için en az 7 işçi veya işverenin bir araya gelerek bir işkolunda faaliyette bulunmak üzere oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluşlardır.İş yerlerinde üye kaydetmek suretiyle örgütlenen işçi sendikaları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yaptıkları yetki tespiti başvurusunun ardından toplu sözleşme yapabileceklerine ilişkin yetki alarak toplu pazarlık sürecini başlatırlar.
İşçilerin toplu iş sözleşmeleri, işçi sendikaları eliyle yürütülmektedir.
İşçiler de üye oldukları sendikalara aidat ödeyerek sendikaların varlığını sürdürmesine sağlamaktadır.
Zira sendika gelirleri, esas olarak üyelik ve dayanışma aidatlarından oluşmaktadır.
Sendikalarının alacağı üyelik aidatı, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu 18. maddesine göre; Üyelik aidatının miktarı kuruluşların tüzüklerinde belirtilen usul ve esaslara göre genel kurul tarafından belirlenir.
Sendikalı işçilerin hak ve sorumluluklarını 25 soruda sizler için özetledik.
1- İşçilerin üyelik aidatlarının bir üst sınırı var mıdır?
2821 sayılı Sendikalar Kanunu’nun yerine getirilen 6356 sayılı Kanun’daki sendika üyelik aidatına ilişkin hüküm değiştirilmiştir.
Mevcut Kanun’da, sendika aidatının üst sınırına ilişkin bir hüküm yer almamaktadır.
Ancak teamül ve süregelen uygulama; genellikle işçi sendika aidatlarının 1 günlük brüt yevmiyeyi geçmemesi ve çoğunlukla da 1 günlük brüt yevmiyenin yüzde 80’i şeklindedir.
2- İşyeri sendika temsilcisini kim atar?
Toplu iş sözleşmesi yapmak üzere yetkisi kesinleşen sendika işyeri sendika temsilcisini atamaya yetkilidir.
3- İşyeri sendika temsilcisi nasıl atanır?
Sendika; işyerinde işçi sayısı 50'ye kadar ise 1, 51 ile 100 arasında ise en çok 2, 101 ile 500 arasında ise en çok 3, 501 ile 1000 arasında ise en çok 4, 1001 ile 2000 arasında ise en çok 6, 2000’den fazla ise en çok 8 işyeri sendika temsilcisini işyerinde çalışan üyeleri arasından atar.
4- Toplu iş sözleşmesi hangi hükümleri içerir?
Toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hükümleri içerir. Ayrıca, tarafların karşılıklı hak ve borçları ile sözleşmenin uygulanması ve denetimini ve uyuşmazlıkların çözümü için başvurulacak yolları düzenleyen hükümleri de içerebilir.
5- Kamu Çerçeve Sözleşme nedir?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre çerçeve sözleşme, Ekonomik ve Sosyal Konseyde temsil edilen işçi ve işveren konfederasyonlarına üye işçi ve işveren sendikaları arasında işkolu düzeyinde yapılan sözleşme olarak tanımlanmaktadır.
6- Çerçeve sözleşme hangi hükümleri içerebilir?
Çerçeve sözleşme, sözleşmenin tarafı olan işçi ve işveren sendikasının üyeleri hakkında uygulanır ve meslekî eğitim, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal sorumluluk ve istihdam politikalarına ilişkin düzenlemeleri içerebilir.
7- Çerçeve sözleşme asgari ve azami kaç yıl süreli yapılır?
Çerçeve sözleşme, taraflardan birinin çağrısı ve karşı tarafın çağrıya olumlu cevap vermesi ile en az 1, en çok 3 yıl için yapılır.
8- Toplu iş sözleşmesi hangi düzeylerde yapılabilir?
Toplu iş sözleşmesi işyeri, işletme ve grup toplu iş sözleşmeleri düzeyinde yapılabilir.
9- İşletme toplu iş sözleşmesi nedir?
Bir gerçek ve tüzel kişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerinin bulunduğu işyerlerinde yapılabilen toplu iş sözleşmesi işletme toplu iş sözleşmesidir.
10- Grup toplu iş sözleşmesi nedir?
Grup toplu iş sözleşmesi, tarafların anlaşması üzerine bir işçi sendikası ile bir işveren sendikası arasında, birden çok üye işverene ait aynı işkolunda kurulu işyerleri ve işletmeleri kapsamak üzere yapılan toplu iş sözleşmedir.
11- İş sözleşmesinin toplu iş sözleşmesine kıyasla geçerliliği nedir?
Toplu iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz. İş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. Toplu iş sözleşmesinde iş sözleşmelerine aykırı hükümlerin bulunması hâlinde ise iş sözleşmesinin işçi yararına olan hükümleri geçerlidir. Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.
12- Toplu iş sözleşmesine taraf olan sendikanın tüzel kişiliğinin sona ermesi veya faaliyetinin durdurulması toplu iş sözleşmesini sonlandırır mı?
Toplu iş sözleşmesi imzalandıktan sonra taraflarca sözleşmenin süresi uzatılamaz, kısaltılamaz veya sözleşme süresinden önce sona erdirilemez. Toplu iş sözleşmesine taraf olan sendikanın tüzel kişiliğinin sona ermesi ya da faaliyetinin durdurulması toplu iş sözleşmesini sona erdirmeyecek, yürürlük süresi bitince toplu iş sözleşmesi sonlanacaktır.
13- Toplu iş sözleşmesinin uygulandığı işyerlerinde işverenin veya işyerinin girdiği işkolunun değişmesi toplu iş sözleşmesini sonlandırır mı?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 5’inci maddesinin üçüncü fıkrasında işkolu değişikliğinin toplu iş sözleşmesini etkilemeyeceği belirtilmektedir. Bir işyerinde uygulanmakta olan toplu iş sözleşmesi varsa, işkolu değişikliği toplu iş sözleşmesini sonlandırmayacak; sözleşme süresi bittiğinde toplu iş sözleşmesi sonlanacaktır.
14- İşçinin işsiz kalması sonrasında sendika üyeliği süresi ne kadardır?
İşçinin işsiz kalması durumunda sendika üyeliği 1 yıl daha devam eder.
15- Sendika üyeliğinden çekilme bildirimden sonra, ne kadar sürede geçerlilik kazanır?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu 19’uncu maddeye göre, her üye, e-Devlet kapısı üzerinden çekilme bildiriminde bulunmak suretiyle üyelikten çekilebilir. E-Devlet kapısı üzerinden yapılan çekilme bildirimi elektronik ortamda eş zamanlı olarak Bakanlığa ve sendikaya ulaşır ve sendikaya bildirim tarihinden itibaren bir ay sonra geçerlilik kazanır. Çekilenin bir aylık süre içinde başka bir sendikaya üye olması hâlinde yeni üyelik bu sürenin bitimi tarihinde kazanılmış sayılır.
16- Sendika yönetim kurulları kaç üyeden oluşur?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 9’uncu maddesine göre sendikaların yönetim kurullarında en az 3 en çok 9 üye bulunmalıdır.
17- Konfederasyon kurmak için en az kaç sendikanın bir araya gelmesi gerekmektedir?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre konfederasyonlar, değişik işkollarında en az 5 sendikanın bir araya gelerek oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluşlardır.
18- Sendika Genel kurul toplantısının yapılabilmesi için toplantıya kaç üyenin katılması gerekir?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 13’üncü maddesine göre Genel Kurulun toplantı yeter sayısı, üye veya delege tam sayısının salt çoğunluğudur. Tüzükte daha yüksek bir yeter sayı belirlenebilir. İlk toplantıda yeter sayı sağlanamazsa ikinci toplantı en çok on beş gün sonraya bırakılır. Bu toplantıya katılanların sayısı, üye veya delege tam sayısının üçte birinden az olamaz.
19- Türkiye’de sendikalar meslek esasına göre kurulabilir mi?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 3’üncü maddesine göre sendikalar işkolu esasına göre kurulabilir ve faaliyette bulunabilirler.
20- Sendikal kuruluşların kurucularında aranan şartlar nelerdir?
Fiil ehliyetine sahip ve fiilen çalışan gerçek veya tüzel kişiler sendika kurma hakkına sahiptir. Ancak 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53’üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçlarından birinden mahkûmiyeti bulunanlar sendika kurucusu olamaz.
21- Sendikalar en az kaç kişi ile kurulabilir?
Sendikalar en az 7 kişi ile kurulabilmektedir.
22- Sendika üyelik aidatı nasıl belirlenir?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu 18’inci maddesine göre, Üyelik aidatının miktarı kuruluşların tüzüklerinde belirtilen usul ve esaslara göre genel kurul tarafından belirlenir.
23- Sendikaya üyelik yaşı en az kaçtır?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu 17’nci maddeye göre 15 yaşını dolduran kişiler sendikaya üye olabilirler.
24- Sendikal kuruluşların gelir ve giderlerine ilişkin mali denetimini kim yapar?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 29’uncu maddesine göre kuruluşların gelir ve giderlerine ilişkin mali denetimleri, en geç 2 yılda bir 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre denetim yetkisine sahip yeminli mali müşavirlerce yapılır.
25- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre kaç işkolu mevcuttur?
İşkolları, 6356 sayılı 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunun 4’üncü maddesine göre Kanuna ekli (1) sayılı cetvelde gösterilmiştir ve listeye göre 20 adet işkolu bulunmaktadır.
